Produkcja filmów dokumentalnych

Kliknij kadr, żeby przejść do opisu i do filmu.

---

Film dokumentalny to najtrudniejsza forma, jaką robimy, i jedyna, w której nie da się niczego udać czy zakryć montażem. Nie ma scenariusza z gwarancją, nie ma drugiego dubla przy wydarzeniu, które zdarza się raz na kilkadziesiąt lat. Jest mocne przygotowanie, zaufanie bohaterów, cierpliwe podążanie z kamerą za akcją oraz finalne powstanie filmu „po raz 3” przy montażu. Robimy dokumenty dla stowarzyszeń, instytucji kultury, samorządów, wojska i firm, które mają historię wartą opowiedzenia.

Trzy realizacje poniżej pokazują trzy różne zadania: rekonstrukcję ginącej tradycji, portret ostatniego człowieka wykonującego dany zawód i dokumentację operacji o skali krajowej. Wszystkie trzy powstały ze środków publicznych i wszystkie zostały rozliczone w projektach, więc wiemy rozumiemy z czym borykają się instytucje i stowarzyszenia podczas takich przedsięwzięć, a nie tylko to co robi się od strony kamery.

Dokumenty finansowane ze środków publicznych: mamy to przerobione

Większość filmów dokumentalnych w Polsce powstaje z dotacji, a nie z budżetu marketingowego. To zmienia sposób pracy: liczy się nie tylko film, ale też terminy, oznaczenia, formaty plików i faktura, która przejdzie kontrolę. Nasze dokumenty były finansowane między innymi:

• ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, w programie Narodowego Instytutu Dziedzictwa „Wspólnie dla Dziedzictwa” (projekt „Flisacy”)
• ze środków Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego (film „Retman”)
• w ramach zadań instytucji publicznej, przy współpracy jednostek Wojska Polskiego (film „Operacja Feniks”)

Praktycznie oznacza to, że przygotujemy kosztorys w układzie zgodnym z wnioskiem, wystawimy fakturę spełniającą wymogi projektu, umieścimy w filmie wymagane logotypy i oznaczenia, dostarczymy pliki w formatach żądanych przez instytucję finansującą i dotrzymamy terminu rozliczenia, bo wiemy, że przy dotacji termin jest ważniejszy niż wszystko inne.

Jak powstaje film dokumentalny

Dokument różni się od reklamy tym, że najwięcej pracy dzieje się przed pierwszym dniem zdjęciowym i po ostatnim.

1. Research i rozpoznanie. Rozmowy z bohaterami, kwerenda w archiwach, ustalenie, co się faktycznie wydarzy i kiedy. Przy wydarzeniu jednorazowym to etap, którego nie da się skrócić. Przed flisem trzeba było wiedzieć, jak budowano tratwy w połowie XIX wieku, zanim ktokolwiek włączył kamerę.
2. Scenariusz roboczy i plan zdjęciowy. Nie scenariusz dialogów, tylko lista scen, których nie wolno przegapić, plus plan B na złą pogodę.
3. Zdjęcia. Zwykle kilka dni rozłożonych w czasie, czasem przez kilka miesięcy. Kamery w standardzie Netflix Approved, optyka SIGMA, dźwięk nagrywany osobno, drony z uprawnieniami do kategorii otwartej i szczególnej.
4. Wywiady. Rozmowa, nie przesłuchanie. Bohater ma powiedzieć swoje, a nie powtórzyć nasze.
5. Montaż. Najdłuższy etap. Z kilkudziesięciu godzin materiału powstaje kilkanaście albo kilkadziesiąt minut, w których jest historia, a nie zbiór ładnych ujęć.
6. Postprodukcja obrazu i dźwięku. Korekcja barwna, muzyka, miks we własnym studiu dźwiękowym, napisy i wersje językowe, jeśli film jedzie na festiwal albo do sieci.

Realistyczny czas realizacji dokumentu to od dwóch do czterech miesięcy od zakończenia zdjęć. Przy materiale opartym na wydarzeniu sezonowym harmonogram dyktuje kalendarz tego wydarzenia, a nie my. Nasze dokumenty trwają od 11 do 36 minut, bo tyle potrzebuje historia, żeby się obronić.

Najczęstsze pytania o produkcję filmu dokumentalnego

Ile trwa produkcja filmu dokumentalnego?

Od dwóch do czterech miesięcy od zakończenia zdjęć. Jeśli film opowiada o wydarzeniu sezonowym albo o procesie rozłożonym w czasie, terminu nie ustala producent, tylko kalendarz tego wydarzenia. Dokument o flisie musiał czekać na spływ, a dokument o Operacji Feniks powstawał przez siedem miesięcy trwania operacji.

Czym film dokumentalny różni się od reportażu i filmu promocyjnego?

Reportaż relacjonuje (my nazywamy to „migawkami filmowymi”), co się wydarzyło. Film promocyjny przekonuje do decyzji buduje wizerunek lub inspiruje. Dokument opowiada historię bardzo często w nie standardowej strukturze filmu, w takim filmie wolno nie mieć happy endu bo nie do końca oto chodzi, sama historia jest na tyle ciekaw, że warto ja pokazać. To dlatego dokument zostaje w pamięci dłużej, ale też dłużej powstaje i więcej kosztuje.

Czy film dokumentalny można rozliczyć z dotacji?

Tak, i jest to najczęstszy sposób jego finansowania. Nasze dokumenty powstały ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w programie Narodowego Instytutu Dziedzictwa oraz ze środków Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego. Wystawiamy fakturę zgodną z wymogami projektu, dostarczamy pliki w wymaganych formatach i umieszczamy w filmie oznaczenia wymagane przez instytucję finansującą.

Kto jest właścicielem filmu i materiałów źródłowych?

Zakres przeniesienia praw ustalamy w umowie przed startem. Standardowo klient dostaje prawa do korzystania z gotowego filmu na wszystkich polach, których potrzebuje w projekcie i staje się właścicielem. Materiały źródłowe przekazujemy na życzenie, jako osobną pozycję za odpłatą, bo materiały sięgają często kilka terabajtów danych.

Czy potrzebne są zgody bohaterów?

Tak. Zbieramy zgody na wykorzystanie wizerunku od każdej osoby, która pojawia się w kadrze w sposób rozpoznawalny, i przekazujemy je klientowi razem z filmem. Przy wydarzeniach masowych i terenach zamkniętych, w tym wojskowych, ustalamy z organizatorem zasady rejestracji przed pierwszym dniem zdjęciowym.

Czy możecie wykorzystać materiały archiwalne i telewizyjne?

Tak, przy zachowaniu podstaw prawnych. W filmie o Operacji Feniks wykorzystaliśmy fragmenty programów telewizyjnych i audycji radiowych z września 2024 na podstawie prawa cytatu z ustawy o prawie autorskim. Przy materiałach z archiwów instytucjonalnych ustalamy licencje przed montażem, żeby nie okazało się na końcu, że najlepszej sceny nie wolno użyć.

Realizujecie dokumenty poza Warmią i Mazurami?

Tak, zdjęcia realizujemy w całej Polsce. Zdjęcia do filmu o Operacji Feniks powstawały na terenach popowodziowych na południu kraju, a bohater filmu „Retman” pochodzi z Ulanowa nad Sanem. Przy wyjazdach doliczamy koszt dojazdu i noclegu ekipy, ustalany z góry na cały projekt, żeby nie było niespodzianek w rozliczeniu.

---